سيد جلال الدين آشتياني
22
شرح حال و آراى فلسفى ملا صدرا ( فارسى )
ميرزا ابراهيم از اشراف شيراز بوده و گويا سمت وزارت داشته است و صدر المتألهين پسر منحصربهفرد اوست . تاريخ تولد آخوند را ارباب تراجم ضبط نكردهاند ، ولى وفاتش سنهء 1050 ق اتفاق افتاده است . در حاشيهء مشاعر چاپ تهران ( ص 77 ) در بحث اتحاد عاقل و معقول عبارت ذيل از مصنف نقل شده است . نگارنده عين همين عبارت را در حاشيهء اسفار خطى كه نزديك به عصر مصنف نوشته شده است ديدهام ؛ حاشيه مربوط به عبارت ذيل است : « كل صورة إدراكية سواء كانت معقولة أو محسوسة فهي متّحدة الوجود مع وجود مدركها ببرهان فايض علينا من عند اللّه » . در حاشيه نوشته شده است : تاريخ هذه الإفاضة كان ضحوة يوم الجمعة سابع جمادى الأولى لعام سبع و ثلاثين بعد الألف من الهجرة النبوية ، و قد مضى من عمر المؤلف ثمان و خمسون سنة منه . روى اين حساب از عمر صاحب ترجمه در موقع نگارش حاشيه مذكور 58 سال گذشته بوده و ناچار تولدش در سنهء 979 ق واقع شده است و در موقع رحلت از اين دنيا 71 سال داشته است . صاحب نخبة المقال هم تاريخ وفات او را 1050 ضبط كرده است : ثم ابن إبراهيم صدرنا الأجل * في سفر الحجّ مريضا ارتحل قدوة أهل العلم و الصفاء * يروي عند الداماد و البهائي صدر المتألهين بعد از تكميل سطوح فقه و اصول براى ادامهء تحصيل به اصفهان ، كه در آن زمان دار العلم معظمى بوده است ، مسافرت مىكند . صاحب ترجمه از عبّاد و زهّاد علماى اسلام بهشمار مىرود . علاوهبر مقامات علمى ، در عبادت و تصفيه باطن و نفس و اعراض از اهل دنيا و توجه به حق صاحب حظى وافر و بهرهاى كامل بوده است . هفت سفر به زيارت بيت اللّه مشرف شده و اغلب اين سفرها را پياده پيموده است . در عقايد تشيع متصلّب و از پيروان و شيعيان واقعى ائمه اطهار عليهم السّلام